---

Eşlerden birinin vefatı, geride kalan eş için sadece manevi bir yıkım değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik belirsizliktir. Özellikle tapusu vefat eden eşin üzerinde olan konutlarda; diğer mirasçıların (çocuklar, üvey çocuklar veya kardeşler) izale-i şüyu (ortaklığın giderilmesi) davası açarak evi sattırma ihtimali, sağ kalan eşi sokağa atılma korkusuyla yüzleştirir.

Türk Medeni Kanunu (TMK), bu sosyal yarayı sarmak ve sağ kalan eşin yaşam standardını korumak için ona “Özgüleme” (Tahsis) hakkı tanımıştır. Bu makalede, sağ kalan eşin aile konutunun mülkiyetini veya kullanım hakkını nasıl alabileceğini, güncel Yargıtay kararları ışığında teknik bir derinlikle ele alacağız.

Hukuk sistemimizde sağ kalan eş, aile konutunun kendisine verilmesini iki ayrı maddeye dayanarak talep edebilir. Bu bir tercih değil, davanın mali sonucunu değiştiren stratejik bir karardır.

Ölen eşin terekesi paylaşılırken, sağ kalan eş; yasal miras hakkına mahsuben aile konutunun mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir. Konutun değeri, eşin miras payından düşülür. Eğer miras payı yetmezse, aradaki farkı diğer mirasçılara öder.

Eğer konut, evlilik birliği içinde edinilmişse (2002 sonrası), sağ kalan eş öncelikle “Katılma Alacağı”nı (evlilikteki emek hakkını) talep eder. Bu alacağını nakit para olarak almak yerine, “alacağına mahsuben” konutun mülkiyetini isteyebilir.

Genellikle TMK m. 240 (Mal Rejimi) yolu sağ kalan eş için daha ekonomiktir. Çünkü önce evlilik birliğinden doğan alacağını (yarı yarıya) alır, bu yetmezse üzerine miras payını ekler. TMK m. 652 ise sadece miras payı ile sınırlıdır.

Uygulamada en sık yapılan hata, mal rejimi davası sonuçlanmadan mirasın paylaşılmasıdır. Oysa terekeden (mirastan) bahsedebilmek için, önce ölenin borçlarının (eşine olan mal rejimi borcunun) ödenmesi gerekir.

Yargıtay, sağ kalan eşin her iki maddeye (240 ve 652) dayanarak talepte bulunması halinde izlenecek hiyerarşiyi netleştirmiştir:

“Sağ kalan eşin aile konutu talebi varsa, öncelikle mal rejiminden kaynaklanan alacaklar (katılma alacağı) hesaplanmalı, bu alacağa mahsuben konutun özgülenmesi değerlendirilmelidir. Mal rejimi tasfiyesi, miras paylaşımından önce gelir.”

Pek çok vatandaş, eşiyle noterde “Mirastan Feragat Sözleşmesi” imzaladığında, eşi ölünce hiçbir hak iddia edemeyeceğini sanır. Bu büyük bir yanılgıdır.

Mirastan feragat etmek, sadece “mirasçılık sıfatını” sona erdirir. Ancak evlilik birliği içinde doğan “alacak haklarını” (Mal Rejimi) ortadan kaldırmaz.

Bu emsal kararda Yargıtay şu devrimsel tespiti yapmıştır:

“Sağ kalan eşin mirasçılık sıfatı sona ermiş olsa da (mirastan feragat, mirası ret vb.), yasal mal rejimi tasfiyesinden kaynaklanan katılma alacağını isteyebilir. Mirastan feragat, katılma alacağı bakımından feragat anlamına gelmez. Bu alacağa mahsuben aile konutu üzerinde hak talep edilebilir.”

Her konut için özgüleme istenemez. Söz konusu konutun, eşlerin yaşamlarını sürdürdükleri, ailenin “merkezi” olan yer olması şarttır.

İstanbul BAM 6. Hukuk Dairesi (E. 2019/786) sayılı kararında belirtildiği üzere; ticari amaçla kullanılan ofisler, dükkanlar veya sadece yazın kullanılan tatil evleri (yazlıklar) için “özgüleme” (mülkiyetin devri) istenemez. Bu mallar sadece parasal tasfiyeye konu olur.

Kanun sadece konutu değil, “ev eşyasını” da korur. Halıdan mobilyaya, beyaz eşyadan televizyona kadar evde kullanılan tüm eşyaların mülkiyeti sağ kalan eşe verilebilir.

TMK, sağ kalan eşe kural olarak mülkiyet (tapu) hakkı tanır. Ancak “haklı sebeplerin varlığı” halinde, diğer mirasçıların talebi veya hakimin takdiriyle bu hak intifa (kullanım) veya oturma hakkına dönüşebilir.

• Mülkiyet: Evi satabilir, kiraya verebilir.
• İntifa/Oturma: Sadece kullanabilir, satamaz.

• TMK m. 652 Davaları: Mirasın paylaşılması kapsamında Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülür.
• TMK m. 240 Davaları: Mal rejiminin tasfiyesi kapsamında Aile Mahkemesi’nde görülür.
• Strateji: Davayı Aile Mahkemesi’nde “terditli” (kademeli) olarak açmak; yani önce TMK 240’a göre mal rejimi alacağına mahsuben, bu yetmezse TMK 652’ye göre miras payına mahsuben talepte bulunmak, usul ekonomisi açısından en doğru yoldur.

---

Aile konutu özgüleme talebi, eşini kaybetmiş birinin barınma ihtiyacını karşılayan basit bir işlem değil, diğer mirasçılara (çocuklar veya kardeşlere) karşı yürütülen stratejik bir mülkiyet davasıdır. Yargıtay’ın “Mal rejimi tasfiyesi miras paylaşımından önce gelir” veya “Mirastan feragat etmiş olman, evdeki emeğinden (katılma alacağından) vazgeçtiğin anlamına gelmez” şeklindeki koruyucu ama bir o kadar da teknik tutumu, bu sürecin alanında uzman bir hukukçu tarafından yürütülmesinin zorunluluğunu ortaya koymaktadır.

Unutmayın; zamanında ileri sürülmeyen bir hak veya yanlış kanun maddesine dayandırılan bir dava ile kaybedilen yuvanın telafisi, en başından doğru hukuki stratejiyi kurmaktan çok daha ağırdır.

Soru 1: Eşim vefat etti, tapu onun üzerineydi. Çocukları beni evden atabilir mi?

Cevap: Hayır, atamazlar. Kanun (TMK m. 240 ve 652) size o evde yaşamaya devam etme hakkı tanır. Mahkemeden evin tapusunun veya kullanım hakkının size verilmesini (özgüleme) isteyebilirsiniz.

Soru 2:. Evin değeri benim miras payımdan yüksekse ne olur?

Cevap: Evi yine de alabilirsiniz. Ancak evin değeri, miras payınız ve alacak hakkınızdan fazlaysa, aradaki farkı diğer mirasçılara “eksik bedel” olarak ödemeniz gerekir.

Soru 3:. Üvey çocuklarım var, onlar da hak sahibi mi?

Cevap: Evet, üvey çocuklarınız yasal mirasçıdır. Ancak sizin “aile konutu özgüleme” hakkınız önceliklidir. Onların payını para olarak ödeyip evin mülkiyetini üzerinize alabilirsiniz.

Soru 4: Eşimle “Mirastan Feragat Sözleşmesi” imzalamıştık. Yine de ev üzerinde hak iddia edebilir miyim?

Cevap: Evet! Yargıtay’ın güncel kararlarına göre; mirastan feragat etmek, “mal rejimi alacağından” vazgeçmek demek değildir. Evlilik birliği içindeki emeğinize dayanarak evin size verilmesini isteyebilirsiniz.

Soru 5: Tapuda “Aile Konutu Şerhi” yoktu, bu sorun olur mu?

Cevap: Hayır, olmaz. Şerh kurucu değil, açıklayıcıdır. Eşiniz vefat ettikten sonra da mahkemede o evin aile konutu olduğunu ispatlayıp hak talep edebilirsiniz.

Soru 6: Sadece evde oturmak istiyorum, tapuyu istemiyorum. Mümkün mü?

Cevap: Evet. İsterseniz mülkiyet yerine “intifa” (yararlanma) veya “oturma hakkı” da talep edebilirsiniz. Bu durumda diğer mirasçılara ödeyeceğiniz bedel daha düşük olur.

Soru 7: Ev eşyalarını da alabilir miyim?

Cevap: Evet. Kanun sadece binayı değil, içindeki mobilya, beyaz eşya ve halı gibi “ev eşyalarını” da kapsar. Bunların mülkiyetini bedelsiz veya miras payınıza mahsuben isteyebilirsiniz.

Soru 8: Bu davayı ne zaman açmalıyım, bir süresi var mı?

Cevap: Miras paylaşımı (izale-i şüyu) davası bitene kadar bu hakkı kullanabilirsiniz. Ancak hak kaybı yaşamamak için vefatın hemen ardından dava açmak en doğrusudur.

Soru 9: . Yazlığımız var, orası için de özgüleme isteyebilir miyim?

Cevap: Kural olarak hayır. Kanun sadece “hayatın merkezinin olduğu” tek bir konutu korur. Yazlıklar veya ofisler için özgüleme istenemez, bunlar mirasçılar arasında paylaşılır.

Soru 10: Özgüleme davası hangi mahkemede açılır?

Cevap: Talebiniz evlilik birliğindeki emeğinize (mal rejimi) dayanıyorsa Aile Mahkemesi, sadece miras hakkınıza dayanıyorsa Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir.